Furusato nozei cho người nước ngoài ở Nhật: ai được lợi, ai mất tiền

Bài viết này có chứa liên kết quảng cáo.

Câu hỏi mà người Việt ở Nhật hay đặt vào mỗi mùa thu gần như luôn có cùng một hình dạng: người nước ngoài có được làm furusato nozei không. Câu hỏi đó dễ hiểu, vì câu trả lời thật sự khó tìm. Gõ tìm bằng tiếng Việt thì ra một trang quảng cáo đặc sản, gõ bằng tiếng Nhật thì ra một bài viết cho người Nhật đọc, và không bên nào chạm vào thứ bạn thật sự lo: liệu chế độ này có được thiết kế với bạn trong đầu hay không, và nếu không thì tiền của bạn đi đâu.

Bài này trả lời câu đó từ nguồn gốc: Bộ Nội vụ và Truyền thông, Tổng cục Thuế Quốc gia, và các trang thuế mà từng địa phương tự công bố cho cư dân của họ. Bài này cũng làm một việc mà trang quảng cáo sẽ không làm, là nói thẳng khi nào quyết định đúng là bỏ qua toàn bộ chế độ. Có một nhóm người nước ngoài mà furusato nozei là cách dùng lại phần thuế họ dù sao cũng phải nộp. Có một nhóm khác mà nó chỉ là quyên góp thuần túy, không sinh ra hiệu quả thuế nào. Ranh giới giữa hai nhóm không nằm ở quốc tịch. Nó nằm ở thời điểm.

Câu hỏi đúng không phải là "người nước ngoài có được làm không"

Nếu bạn chỉ có ba phút, hãy đọc phần này rồi quyết định có đọc tiếp hay không.

Chế độ này không kiểm tra bạn là ai. Nó kiểm tra bạn có đang gánh một khoản thuế để mà trừ hay không. Cho nên câu hỏi cần trả lời trước tiên không phải "tôi có đủ tư cách không" mà là ba câu sau, theo đúng thứ tự này.

Thứ nhất: năm nay bạn có đang bị đánh thuế cư trú không. Nếu bạn mới sang Nhật trong năm nay thì gần như chắc chắn là không, và lý do nằm ở ngày 1 tháng 1 chứ không nằm ở tư cách lưu trú của bạn.

Thứ hai: năm tài khóa sau bạn có bị đánh thuế cư trú không. Đây mới là khoản thuế mà tiền quyên góp năm nay sẽ trừ vào. Câu trả lời phụ thuộc vào việc ngày 1 tháng 1 sắp tới bạn còn địa chỉ ở Nhật hay không.

Thứ ba: đến tháng 6 của năm sau nữa, khi hóa đơn thuế cư trú đó được phát hành, bạn còn ở Nhật để chịu nó không. Đây là câu mà người Nhật không bao giờ phải hỏi, và là câu quyết định với phần lớn người Việt đang ở Nhật theo một hợp đồng có thời hạn.

Ba câu đó không hỏi bạn mang hộ chiếu nào. Chúng hỏi bạn ở đâu vào một buổi sáng cụ thể trong năm.

Furusato nozei thực chất là gì

Bỏ hết phần quảng cáo đi thì cơ chế rất đơn giản. Bạn quyên góp cho một địa phương bất kỳ trên nước Nhật do bạn tự chọn. Bạn giữ giấy tờ. Rồi qua một trong hai thủ tục, phần tiền vượt ngưỡng 2.000 yen được trừ khỏi khoản thuế mà lẽ ra bạn phải nộp, một phần từ thuế thu nhập và một phần từ thuế cư trú. Các địa phương cạnh tranh để nhận quyên góp bằng cách gửi lại quà cảm ơn, và chính điều đó khiến các cổng quyên góp trông y hệt trang thương mại điện tử.

Đó không phải trang bán hàng. Đó là một thủ tục thuế có gắn kèm một cuốn catalogue. Cuốn catalogue là thứ kéo bạn vào, nhưng thủ tục thuế mới là thứ quyết định giao dịch này khiến bạn mất 2.000 yen hay mất toàn bộ số tiền.

2.000 yen là phần bạn tự chịu, không có ngoại lệ

Bộ Nội vụ và Truyền thông trình bày khoản khấu trừ của tuyến khai thuế thành ba phần: khấu trừ từ thuế thu nhập, phần cơ bản của khấu trừ thuế cư trú ở mức 10 phần trăm, và phần đặc biệt cộng thêm bên trên. Ngưỡng áp dụng là 2.000 yen, và phần đặc biệt bị giới hạn ở 20 phần trăm phần thuế theo thu nhập của thuế cư trú.

Hãy đọc kỹ hai con số đó. 2.000 yen là phần không bao giờ quay lại, dù bạn quyên góp ít hay nhiều. Còn giới hạn 20 phần trăm chính là nguồn gốc của cái mà mọi người gọi là "hạn mức". Vượt qua nó thì phần dư chỉ đơn thuần là quyên góp, không có hiệu quả thuế nào nữa.

Có quy định nào lấy quốc tịch làm điều kiện không

Đây là câu trả lời trung thực, nói thẳng, vì bạn xứng đáng được nghe lập luận chứ không phải một câu trấn an.

Chúng tôi không tìm thấy trang nào của Bộ Nội vụ và Truyền thông, hay của bất kỳ địa phương nào, viết bằng chữ rằng người mang quốc tịch nước ngoài được sử dụng furusato nozei. Nếu bạn đã đi tìm trang đó và không thấy, không phải bạn tìm dở. Theo những gì chúng tôi xác minh được, trang đó không tồn tại.

Nhưng thứ chúng tôi cũng không tìm thấy là bất kỳ quy định nào đặt quốc tịch làm điều kiện của chế độ. Các điều kiện mà trang chính thức nêu ra nói về chuyện hoàn toàn khác.

Những gì trang chính thức thật sự viết

Chúng nói về địa chỉ và về nghĩa vụ nộp thuế, và ở cả hai điểm đó chúng nói rõ rằng quốc tịch không phải là phép thử.

Thành phố Echizen viết rằng thuế cư trú được đánh, không phân biệt quốc tịch, lên cá nhân có địa chỉ trong thành phố vào ngày 1 tháng 1. Thành phố Hiroshima viết cùng nội dung đó trong một trang soạn riêng cho cư dân nước ngoài: người nước ngoài, tính đến ngày 1 tháng 1 của năm đó đang sống ở Hiroshima và có thu nhập năm trước vượt 450.000 yen, về nguyên tắc thuộc diện chịu thuế. Đứng phía sau hai câu đó là quan điểm của Bộ Nội vụ và Truyền thông rằng người lưu trú trung và dài hạn cùng người vĩnh trú đặc biệt thuộc đối tượng áp dụng của Luật Sổ bộ cư dân cơ bản, tức là luật đưa bạn vào sổ hộ khẩu cư dân ngay từ đầu.

Chuỗi lập luận vì thế chạy như sau. Bạn được đăng ký là cư dân vì Luật Sổ bộ cư dân cơ bản áp dụng cho bạn. Việc được đăng ký và đang cư trú vào ngày 1 tháng 1 khiến bạn có nghĩa vụ nộp thuế cư trú cho địa phương đó, không phân biệt quốc tịch, theo đúng chữ của chính địa phương. Furusato nozei là một cơ chế gắn vào nghĩa vụ thuế đó, và các điều kiện công bố của nó nói về nghĩa vụ chứ không nói về người mang nghĩa vụ.

Điều kiện quyết định: bạn có nghĩa vụ nộp thuế hay không

Thành phố Nara nêu đối tượng của chế độ trong một dòng: người có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập hoặc phần thuế theo thu nhập của thuế cư trú cá nhân. Thành phố cũng nêu hệ quả: người thuộc diện miễn thuế cư trú thì không nhận được khấu trừ.

Hãy đọc chậm dòng đó, vì trong đó có một chữ "hoặc" mà hầu hết bài tóm tắt đều bóp thành chữ "và". Có hai cái thùng chứa khả dĩ cho khoản khấu trừ, là thuế thu nhập và phần thuế theo thu nhập của thuế cư trú, và không nhất thiết phải có đủ cả hai. Điểm này cực kỳ quan trọng với người nước ngoài, vì hai nghĩa vụ đó ở chúng ta thường bắt đầu và kết thúc vào những thời điểm khác nhau.

Thuế thu nhập trên lương bắt đầu ngay trong năm bạn bắt đầu có thu nhập, bị trừ khỏi phiếu lương từ tháng đầu tiên. Thuế cư trú thì không. Thuế cư trú của một năm tài khóa do địa phương nơi bạn có địa chỉ vào ngày 1 tháng 1 của năm đó thu, tính trên thu nhập của bạn trong năm dương lịch trước, từ tháng 1 đến tháng 12. Thành phố Echizen nêu cơ sở tính theo thu nhập năm trước; thành phố Kobe và thành phố Tondabayashi nêu quy tắc địa chỉ ngày 1 tháng 1.

Ghép hai điều đó lại thì ra tình huống làm gần như mọi người ngạc nhiên trong năm đầu tiên: bạn đang nộp thuế thu nhập qua từng phiếu lương và không nộp một đồng thuế cư trú nào, bởi vì vào cái ngày 1 tháng 1 đang được xét, bạn chưa sống ở Nhật.

Mọi thứ lệch nhau đúng một năm

Bây giờ thêm nửa còn lại của bài toán thời điểm. Thành phố Nara và thành phố Nishitokyo đều nêu rằng khoản khấu trừ được áp vào phần thuế theo thu nhập của thuế cư trú cá nhân của năm tài khóa kế tiếp năm quyên góp.

Nghĩa là khoản bạn quyên góp trong tháng 12 không được trừ vào thuế cư trú bạn đang trả trong tháng 12. Nó được trừ vào hóa đơn thuế cư trú bắt đầu từ tháng 6 năm sau. Giữa lúc tiền rời khỏi tài khoản của bạn và lúc phần giảm thuế xuất hiện có một khoảng cách từ sáu tháng đến một năm rưỡi, và trong suốt khoảng cách đó hoàn cảnh của bạn phải giữ nguyên hình dạng cho phép phần giảm đó xảy ra.

Với một người Nhật không đi đâu cả, độ lệch này vô hình. Nó chỉ là một chi tiết kế toán. Với người đang ở Nhật theo hợp đồng ba năm, với du học sinh sắp tốt nghiệp, với bất kỳ ai mà việc gia hạn tư cách lưu trú không phải chuyện đương nhiên, độ lệch này chính là toàn bộ vấn đề. Bạn đang trả trước cho một hóa đơn thuế chưa được phát hành, ở một đất nước mà bạn có thể không còn ở đó khi nó được phát hành.

Cách nghĩ cho gọn: tiền ra hôm nay, thuế giảm vào mùa hè của năm sau nữa. Nếu bạn không chắc mùa hè đó mình ở đâu, thì bạn cũng không chắc số tiền này có quay lại hay không.

Ngày 1 tháng 1 quyết định tất cả

Thuế cư trú cá nhân không được tính theo từng tháng bạn sống ở đâu. Nó được tính một lần một năm, bởi một địa phương duy nhất, dựa trên một lát cắt.

Lát cắt đó là ngày 1 tháng 1. Hoặc sáng hôm đó bạn có địa chỉ ở địa phương ấy, hoặc không. Không có chuyện chia theo tỷ lệ số tháng. Và câu trả lời cho một buổi sáng duy nhất sẽ quyết định trọn một năm tài khóa thuế.

Hệ quả chạy theo cả hai chiều, và cả hai chiều đều đáng biết. Nếu bạn có địa chỉ ở Nhật vào ngày 1 tháng 1, thuế cư trú của năm tài khóa đó là của bạn, kể cả khi bạn về nước vào tháng 3. Nghĩa vụ đã bám vào cái mốc ngày 1 tháng 1 và không giảm đi vì bạn rời đi sau đó. Ngược lại, nếu bạn hoàn tất việc rời Nhật trước ngày 1 tháng 1, thuế cư trú của năm tài khóa sau không được đánh lên bạn, và đúng vì thế mà khoản khấu trừ furusato nozei của bạn cũng mất chỗ để bám.

Bạn thuộc nhóm được lợi hay nhóm mất tiền

Đây là phần mà các cổng quyên góp sẽ không bao giờ viết. Hãy đi qua nó trước khi nhìn vào một món quà cảm ơn nào.

Hãy để ý thứ đang gánh việc trong mọi dòng của bảng trên. Đó là cuốn lịch, và cụ thể là ngày 1 tháng 1. Tư cách lưu trú không xuất hiện ở đâu cả. Quốc tịch cũng vậy.

Hai con đường lấy lại tiền, và vì sao lựa chọn không trung tính

Chỉ có đúng hai thủ tục, và với người nước ngoài việc chọn giữa chúng nặng ký hơn so với người khác.

Thứ nhất là ngoại lệ one-stop. Nó dành cho người vốn không phải khai thuế, điển hình là người làm công ăn lương, và trong năm đó quyên góp cho không quá năm địa phương; thành phố Osaka và thành phố Hiroshima đều công bố các điều kiện này, và cả hai đều lưu ý rằng quyên góp nhiều lần cho cùng một địa phương chỉ được tính là một. Bạn gửi một tờ đơn tới từng địa phương nhận, và đơn phải đến nơi trước ngày 10 tháng 1 của năm kế tiếp năm quyên góp, mốc mà bản hướng dẫn điền mẫu của thành phố Kyoto và thành phố Sano đều nêu.

Thứ hai là khai thuế thông thường, nơi bạn tự nhập các khoản quyên góp và nhận khấu trừ thuế thu nhập cùng cả hai phần thuế cư trú.

Đây là chỗ hay bị chôn đi. Bộ Nội vụ và Truyền thông nêu rằng theo ngoại lệ one-stop thì không có khấu trừ nào từ thuế thu nhập, và phần tương đương được trừ vào thuế cư trú thay thế. Toàn bộ lợi ích bị dồn sang phía thuế cư trú.

Bây giờ đặt câu đó cạnh những gì đã dựng ở trên. Với người nước ngoài, phía thuế cư trú chính là phía mong manh. Đó là phía không tồn tại trong năm đầu tiên, phía biến mất nếu bạn đi trước ngày 1 tháng 1, và phía có thể bị xáo trộn bởi một lần đổi địa chỉ. Chọn one-stop nghĩa là chọn đặt toàn bộ khoản khấu trừ của mình lên nghĩa vụ kém ổn định hơn trong hai nghĩa vụ. Đôi khi như thế vẫn ổn. Đôi khi đó lại đúng là lựa chọn sai, và không ai ở cổng quyên góp sẽ chỉ ra điều đó. So sánh đầy đủ, gồm cả việc khai thuế vì bất kỳ lý do nào cũng hủy đơn one-stop bạn đã gửi, nằm trong bài so sánh one-stop và khai thuế.

Cổng quyên góp: Furunavi là gì và không phải là gì

Gần như không ai quyên góp bằng cách liên hệ trực tiếp với địa phương. Trên thực tế người ta đi qua một cổng, và Furunavi là một trong những cổng chạy lâu năm: do công ty Imobile vận hành, một công ty niêm yết trên sàn Prime của Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo với mã 6535, trụ sở tại Shibuya, Tokyo, thành lập ngày 17 tháng 8 năm 2007, và chương trình furusato nozei của họ chạy từ tháng 5 năm 2015.

Trang này chỉ có tiếng Nhật

Đây là điều cần rõ trước tiên. Furunavi chỉ xuất bản bằng tiếng Nhật. Các trang khai báo ngôn ngữ tài liệu là tiếng Nhật, không có nút đổi ngôn ngữ, không có bản tiếng Anh, không có trung tâm trợ giúp đã dịch. Ai nói với bạn rằng cổng này đa ngôn ngữ thì họ đang mô tả một trang khác hoặc chưa kiểm tra.

Đó không phải lý do để tránh nó, nhưng nó quyết định thứ tự bạn nên làm. Hiểu chế độ trước, bằng ngôn ngữ bạn đọc trôi chảy, để khi nhìn vào một biểu mẫu tiếng Nhật thì bạn đã biết từng ô dùng để làm gì và bạn đang đồng ý với cái gì. Vừa đọc quy tắc trên màn hình vừa để trình duyệt đoán từ vựng thuế là cách người ta chọn nhầm thủ tục.

Về phía tài khoản, điều khoản thành viên không nêu hạn chế theo quốc tịch hay theo nơi cư trú. Điều khoản có nêu rằng luật Nhật Bản được áp dụng và Tòa án quận Tokyo cùng Tòa án giản lược Tokyo có thẩm quyền, tức là hình dạng thông thường của một dịch vụ tiêu dùng Nhật Bản.

Trả bằng thẻ hoặc ví trên điện thoại, đừng chuyển khoản ngân hàng

Furunavi liệt kê thẻ tín dụng gồm Visa, Mastercard, JCB, American Express và Diners, cùng với Furunavi Money, Amazon Pay, PayPay, Rakuten Pay, d-barai và chuyển khoản ngân hàng trong số các cách thanh toán được chấp nhận, và nêu rằng cách thanh toán khả dụng khác nhau tùy từng địa phương. Vế cuối cùng là vế cần nhớ: những lựa chọn thanh toán bạn nhìn thấy là thuộc tính của địa phương bạn chọn chứ không phải của cổng, nên hai khoản quyên góp thực hiện cùng một ngày có thể cho hai bộ lựa chọn khác nhau.

Ở nơi bạn có quyền chọn, thẻ hoặc một dịch vụ thanh toán trên điện thoại là đường sạch hơn. Giao dịch hoàn tất ngay bên trong cổng, trong một phiên, với một bản ghi điện tử gắn vào tài khoản của bạn và một mốc ngày cố định. Chuyển khoản ngân hàng, chuyển tiền bưu điện, gửi tiền mặt bảo đảm hay mang tiền đến quầy của địa phương sẽ đẩy một phần giao dịch ra ngoài cổng, và việc dựng lại xem chuyện gì đã xảy ra sau đó khó hơn nhiều. Đó không phải thứ bạn muốn trong một thủ tục mà hạn chót được đếm bằng ngày dương lịch vào cuối tháng 12, và cũng không phải thứ bạn muốn khi cần chứng minh ngày quyên góp cho một địa phương ở cách bạn 800 cây số.

Điểm thưởng không còn là lý do để chọn

Nếu bạn đã đọc một bài hướng dẫn cũ nói nhiều về hoàn điểm, bài đó đã lỗi thời. Thông báo của chính Furunavi nêu rằng việc tặng Furunavi Coin cho các khoản quyên góp đã kết thúc vào cuối tháng 9 năm 2025, và các khoản quyên góp từ ngày 1 tháng 10 năm 2025 trở đi không thuộc diện được tặng, kể cả khi có đăng bài đánh giá. Số coin đang giữ có hạn dùng đến cuối tháng của tháng thứ mười hai sau ngày được tặng.

Đừng chọn cổng, và đừng quyết định có quyên góp hay không, dựa trên tỷ lệ hoàn điểm. Khoản khấu trừ thuế mới là cơ chế. Mọi thứ còn lại là mục tiêu di động.

Giấy tờ: thẻ cư trú và My Number

Cả hai tuyến kê khai đều buộc bạn chứng minh mình là ai, và đúng chỗ này người nước ngoài hay vấp. Thẻ cư trú (zairyu card) là giấy tờ tùy thân có ảnh, và có địa phương chấp nhận nó với tư cách đó: thành phố Osaka và thành phố Higashiosaka đều liệt kê thẻ cư trú trong nhóm giấy tờ tùy thân có ảnh được chấp nhận.

Thứ bạn không nên mặc định là điều đó đúng trên toàn quốc. Yêu cầu giấy tờ cho một khoản quyên góp do chính địa phương nhận khoản đó đặt ra, nên danh sách có hiệu lực với bạn là danh sách trên trang của địa phương ấy, và kiểm tra nó trước khi gửi bất cứ thứ gì tốn của bạn năm phút.

Còn một lớp thứ hai là xác nhận My Number, và lớp này có cái bẫy riêng cho người nước ngoài: thẻ My Number cấp cho người lưu trú trung và dài hạn có thời hạn hiệu lực gắn với thời hạn lưu trú, nên nó có thể hết hiệu lực song song với một tư cách mà bạn đã gia hạn xong. Toàn bộ bức tranh giấy tờ, gồm cả việc phải làm gì khi hướng dẫn của chính cổng quyên góp chỉ liệt kê bằng lái xe và hộ chiếu, nằm trong bài về giấy tờ và thẻ cư trú.

Biên lai, và câu hỏi không ai trả lời được

Mỗi địa phương nhận quyên góp sẽ phát hành một giấy chứng nhận đã nhận, và bạn cần nó cho tuyến khai thuế. Khi nào nó tới thì cổng quyên góp không nói được. Furunavi nêu thẳng rằng vì đây là giấy do địa phương phát hành nên Furunavi không thể trả lời về thời điểm giao đến. Đó là một câu trung thực bất thường đối với một trang thương mại, và nó nên định hình kế hoạch của bạn: nếu một giấy tờ phải tới tay bạn ở một địa chỉ, đừng quyên góp vào tuần trước khi bạn đổi địa chỉ đó.

Có một giấy khác, là chứng nhận phục vụ khấu trừ tiền quyên góp, mà Furunavi cho tải về từ trang tài khoản kể từ ngày 10 tháng 1 của năm kế tiếp năm quyên góp. Giấy này được sinh tự động, không có bản gửi qua bưu điện, và chỉ bao gồm những khoản quyên góp bạn thực hiện trong lúc đã đăng nhập. Quyên góp ở chế độ khách, hoặc rải qua hai tài khoản khác nhau, sẽ để lại cho bạn một đống biên lai giấy phải tự ghép bằng tay.

Hạn mức chỉ là con số tham khảo

Bạn sẽ gặp một bảng số tiền quyên góp tối đa gợi ý theo thu nhập năm và theo cấu trúc gia đình, và bảng đó có thật: Bộ Nội vụ và Truyền thông có công bố một bảng như vậy. Phần Hỏi đáp của thành phố Kobe, thành phố Mito, thành phố Hashima và thành phố Shizuoka đều dẫn lại hoặc nhắc tới nó, và tất cả đều gọi nó đúng tên: một con số tham khảo.

Nó chỉ là tham khảo bởi vì trần thật sự của bạn phụ thuộc vào phần thuế theo thu nhập của chính bạn, mà phần đó lại phụ thuộc vào thu nhập, các khoản khấu trừ, số người phụ thuộc và bảo hiểm của bạn, và không cái nào trong số đó được biết chắc chắn cho tới khi năm đã khép lại. Ai báo cho bạn một con số chính xác cho hạn mức cá nhân của bạn trước khi hết năm là đang báo một ước lượng, dù họ nói chắc đến đâu. Hãy dùng bảng để hiểu hình dạng của vấn đề và chừa cho mình khoảng trống bên dưới.

Thứ tự nên làm

Ghép tất cả lại, trình tự tránh được các lỗi phổ biến là như sau.

Một, xác định năm nay bạn có một vị thế khấu trừ hay không. Tức là biết mình hiện có bị đánh thuế cư trú không, năm tài khóa sau có bị đánh không, và bạn có thật sự ở Nhật vào thời điểm thứ hai đó không. Đây là câu hỏi năm phút và là câu duy nhất có thể khiến toàn bộ việc còn lại trở nên vô nghĩa.

Hai, chọn tuyến kê khai trước khi quyên góp chứ không phải sau. One-stop có hạn chót cứng ngày 10 tháng 1 và trần năm địa phương, và nó dồn toàn bộ khấu trừ sang thuế cư trú. Khai thuế không có hai giới hạn đó và giữ phần thuế thu nhập trong cuộc chơi. Chọn sau khi đã quyên góp cho bảy địa phương là chọn sai.

Ba, kiểm tra yêu cầu giấy tờ tùy thân và My Number trên trang của chính địa phương bạn đã chọn, trước khi xuống tiền.

Bốn, giữ lại mọi thứ. Biên lai, chứng nhận tải từ trang tài khoản, và một ghi chú về việc bạn đã quyên góp cho địa phương nào vào ngày nào. Nếu sau này bạn rời Nhật, chồng giấy đó là thứ khiến thủ tục lúc đi khả thi, và giữ nó dễ hơn nhiều so với dựng lại nó từ Việt Nam.

Nếu bạn mới sang và đây chỉ là một trong nhiều quyết định hành chính đang ập đến cùng lúc, trình tự rộng hơn về việc gì phải làm trước việc gì nằm trong danh sách việc cần làm khi chuyển đến Nhật. Furusato nozei là việc hoàn toàn tùy chọn. Gần như mọi thứ khác trong danh sách đó thì không.

FAQ