- Biện pháp chuyển tiếp quen gọi là đặc lệ hai phần mười (niwari tokurei) kết thúc. Nó bao trùm các kỳ tính thuế có chứa một ngày nằm trong khoảng từ 1 tháng 10 năm 2023 đến 30 tháng 9 năm 2026 (Reiwa 8), và không được gia hạn.
- Đừng nhầm mốc đó với ngày 30 tháng 9 năm 2029 (Reiwa 11). Mốc 2029 thuộc về hai thứ khác: đặc lệ số tiền nhỏ cho các khoản mua dưới 10.000 yen, và đặc lệ về thời điểm đăng ký dành cho doanh nghiệp đang được miễn thuế.
- Có một biện pháp kế nhiệm, nhưng hẹp hơn: từ 1 tháng 10 năm 2026 có đặc lệ ba phần mười (sanwari tokurei), chỉ dành cho hộ kinh doanh cá thể, và chỉ cho phần thu nhập năm 2027 và năm 2028 (Reiwa 9 và Reiwa 10). Công ty không có biện pháp kế nhiệm nào cả.
- Nếu bạn làm gia công phần mềm, dịch thuật hay phiên dịch, chỗ của bạn trong chế độ tính thuế đơn giản (kan'i kazei) là ngành thứ năm với tỷ lệ khấu trừ đầu vào giả định 50 phần trăm. Con số 40 phần trăm hay bị gán bừa cho ngành dịch vụ trong các bản tóm tắt là ngành thứ sáu, tức bất động sản.
- Mua hàng từ nhà cung cấp chưa bao giờ đăng ký sẽ đắt lên. Tỷ lệ bạn còn được khấu trừ tụt từ 80 phần trăm xuống 70, và mức trần hằng năm mà trên đó khoản khấu trừ này không áp dụng tụt từ 1 tỷ yen xuống 100 triệu yen.
- Có bốn quy định nhắm riêng vào doanh nghiệp nước ngoài (kokugai jigyosha), cả bốn đều bất lợi, trong đó một quy định xóa sạch đặc lệ hai phần mười khi không có cơ sở thường trú tại Nhật. Nhưng việc bạn có cơ sở thường trú hay không thì bạn không tự kết luận được.
- Đây không phải tư vấn thuế. Một số quyết định bên dưới nằm quá cái ranh giới mà một bài viết còn hữu ích, và mục cuối cùng nói rõ ranh giới đó ở đâu.
Ngày 1 tháng 10 năm 2026, chế độ thuế tiêu thụ (shohizei) của Nhật thay đổi theo cách lấy tiền của một nhóm rất cụ thể: những người kinh doanh nhỏ đã đăng ký làm đơn vị phát hành hóa đơn đủ điều kiện (tekikaku seikyusho hakko jigyosha), từ đó đến nay vẫn nộp một số tiền đã được giảm, và gần đây chưa nhìn lại tờ lịch. Nếu đó là bạn, bạn còn khoảng sáu tuần. Bài này được viết ngày 21 tháng 8 năm 2026.
Phần lớn người Việt đọc trang này không phải giám đốc một công ty. Họ là người đã đi qua thực tập kỹ năng, kỹ năng đặc định hoặc du học, rồi mở hộ kinh doanh cá thể (kojin jigyonushi): nhận gia công phần mềm, dịch thuật và phiên dịch, chạy xe tải nhẹ, làm thương mại nhỏ. Điều đáng nói là chỗ hạ cánh mềm duy nhất trong toàn bộ đợt sửa đổi này lại được viết ra đúng cho nhóm đó, còn các công ty thì không có. Vì vậy bài này đặt điểm đó ở giữa chứ không nhét xuống cuối.
Nội dung dưới đây lấy từ tài liệu của Tổng cục Thuế Quốc gia về chế độ hóa đơn đủ điều kiện và về đợt sửa đổi này. Chỗ nào nguồn không chốt được thì bài nói thẳng là không chốt được, thay vì đoán. Niên hiệu Nhật được ghi kèm năm dương lịch, vì tài liệu chính thức dùng niên hiệu.
Đây là phần giải thích các quy định đã công bố, không phải lời khuyên cho hoàn cảnh riêng của bạn. Thuế tiêu thụ có một đặc điểm khó chịu: nhiều lựa chọn trong đó trói bạn hai năm, và nhiều hạn chót của nó rơi vào thời điểm bạn còn chưa biết lựa chọn ấy đúng hay sai. Hãy mang bài này tới một kế toán thuế có chứng chỉ (zeirishi) chứ đừng dùng nó thay cho họ.
Ngày 1 tháng 10 năm 2026 thay đổi những gì
Bốn thứ dịch chuyển cùng một lúc, theo những chiều khác nhau, và đó chính là lý do đợt sửa đổi này rất dễ bị đọc sai.
| Đến 30 tháng 9 năm 2026 (Reiwa 8) | Từ 1 tháng 10 năm 2026, sau sửa đổi | |
|---|---|---|
| Đặc lệ hai phần mười | Năm cuối cùng. Áp dụng cho kỳ tính thuế có chứa một ngày trong khoảng 1 tháng 10 năm 2023 đến 30 tháng 9 năm 2026. Không gia hạn. | Kết thúc. |
| Đặc lệ ba phần mười | Chưa tồn tại. | Mới. Chỉ hộ kinh doanh cá thể, cho thu nhập năm 2027 và năm 2028 (Reiwa 9 và Reiwa 10). Số thuế phải nộp trở thành ba phần mười của số thuế tiêu thụ tính trên số tiền cơ sở tính thuế. |
| Biện pháp chuyển tiếp khi mua từ nhà cung cấp được miễn thuế | 80 phần trăm | 70 phần trăm đến 30 tháng 9 năm 2028, rồi 50 phần trăm đến 30 tháng 9 năm 2030, rồi 30 phần trăm đến 30 tháng 9 năm 2031, rồi không còn gì. |
| Mức trần của biện pháp chuyển tiếp đó | Không áp dụng cho phần vượt 1 tỷ yen một năm | Không áp dụng cho phần vượt 100 triệu yen một năm |
Hai dòng cuối là cái bẫy. Các bài hướng dẫn xuất bản năm 2023 đều ghi 1 tỷ yen, và lúc viết ra thì chúng đúng. Nhưng nếu bạn lặp lại con số đó khi nói về tình trạng sau tháng 10 năm 2026 thì bạn đang sai đúng mười lần.
Đặc lệ hai phần mười kết thúc, và năm 2029 không liên quan gì đến nó
Biện pháp mà đa số người kinh doanh nhỏ đã đăng ký đang sống nhờ vào bao trùm các kỳ tính thuế có chứa một ngày trong khoảng mở ra ngày 1 tháng 10 năm 2023 (Reiwa 5) và đóng lại ngày 30 tháng 9 năm 2026 (Reiwa 8). Hết. Không có gì thêm.
Lỗi phổ biến nhất đang lưu hành là gắn mốc 30 tháng 9 năm 2029 (Reiwa 11) vào biện pháp này. Mốc đó có thật, nhưng nó thuộc về chỗ khác. Nó là hạn của đặc lệ số tiền nhỏ, tức là quy định cho phép khấu trừ chỉ dựa trên sổ sách đối với các khoản mua dưới 10.000 yen đã bao gồm thuế, và là hạn của đặc lệ cho phép một doanh nghiệp đang được miễn thuế đăng ký làm đơn vị phát hành hóa đơn ngay giữa kỳ tính thuế. Cả hai chạy đến 2029. Cái này thì không. Nếu bạn đã dựng kế hoạch trên giả định còn ba năm nữa, kế hoạch của bạn sai đúng ba năm.
Có một đặc điểm làm sáu tuần của bạn khác đi: biện pháp này không cần nộp bất kỳ tờ khai đăng ký trước nào. Bạn chọn nó ngay lúc khai quyết toán. Tiện, khi nó còn hiệu lực. Nhưng đến lúc kết thúc thì lại phiền, vì trong hồ sơ của bạn không có tờ giấy nào ghi ngày hết hạn. Sẽ không có thư nào báo cho bạn. Nó chỉ đơn giản là dừng.
Đặc lệ này còn không dùng được trong những tình huống chẳng liên quan gì tới lịch. Nó không dùng được khi doanh thu chịu thuế của kỳ cơ sở (kijun kikan) vượt 10 triệu yen; khi chế độ ngưỡng miễn thuế bị hạn chế theo kỳ đặc định (tokutei kikan); bởi một doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở thường trú, đối với các kỳ tính thuế bắt đầu từ 1 tháng 10 năm 2024 (Reiwa 6) trở đi; trong các trường hợp thừa kế, sáp nhập hoặc chia tách; khi tờ khai chọn làm doanh nghiệp chịu thuế đã nộp vào hoặc trước ngày 30 tháng 9 năm 2023 và có hiệu lực từ kỳ tính thuế bao gồm ngày 1 tháng 10 năm 2023; khi trong vòng hai năm kể từ lúc chọn làm doanh nghiệp chịu thuế, bạn đã mua theo phương pháp tính thuế thông thường tài sản cố định thuộc diện điều chỉnh có giá từ 1 triệu yen trở lên chưa gồm thuế, hoặc tài sản đặc định giá trị cao; hoặc khi kỳ tính thuế đã được rút ngắn xuống một tháng hoặc ba tháng.
Đặc lệ ba phần mười, và ai không có nó
Đây là mục quan trọng nhất của bài đối với phần lớn người đọc, nên hãy đọc chậm.
Biện pháp kế nhiệm loại trừ các công ty. Nó dành cho hộ kinh doanh cá thể, bao phủ thu nhập năm 2027 và năm 2028 — trong tài liệu chính thức là phần thu nhập Reiwa 9 và Reiwa 10 — và theo đó số tiền phải nộp trở thành ba phần mười của số thuế tiêu thụ tính trên số tiền cơ sở tính thuế.
Hãy để ý cái gì vừa xảy ra ở đây. Trong hầu hết các đợt sửa đổi thuế mà bạn từng nghe, người làm ăn nhỏ lẻ là bên chịu thiệt và pháp nhân là bên có đường lùi. Lần này ngược lại. Nếu bạn khai thuế với tư cách hộ kinh doanh cá thể, bạn không rơi thẳng từ hai phần mười xuống chế độ tính thuế đầy đủ. Bạn có hai năm ở giữa. Nếu bạn đã lập công ty, bạn không có gì cả: từ kỳ tính thuế tiếp theo, bạn phải đứng bằng chế độ tính thuế thông thường hoặc chế độ tính thuế đơn giản, và phải quyết ngay bây giờ.
Sự bất đối xứng đó quyết định sáu tuần của bạn chứa những gì. Một hộ kinh doanh cá thể có chỗ hạ cánh mềm, và việc cần làm là xác nhận mình thật sự đủ điều kiện, rồi dùng hai năm đó để chuẩn bị cho cái đến sau. Một giám đốc công ty thì gặp bức tường, và phải tính ngay bây giờ xem chế độ thông thường hay chế độ đơn giản là chỗ doanh nghiệp mình hạ cánh kể từ kỳ tính thuế kế tiếp. Cái nào tốt hơn phụ thuộc vào cấu trúc biên lợi nhuận thật của bạn, và đó chính là chỗ mục cuối cùng của bài này trở thành phần có hiệu lực thực tế.
Nếu bạn đang cân nhắc đi theo hướng lập công ty, thứ tự các quyết định và những mốc vốn điều lệ mà bài này liên tục nhắc tới nằm trong bài về thành lập công ty tại Nhật. Đừng đọc đoạn trên như một lời khuyên nên hay không nên lập công ty. Tổng cục Thuế Quốc gia không công bố bất kỳ ngưỡng doanh thu nào để nói khi nào thì nên chuyển sang pháp nhân, và bài này cũng không tự chế ra một ngưỡng như vậy.
Nhà cung cấp chưa bao giờ đăng ký
Nếu một phần nhà cung cấp của bạn không phải đơn vị phát hành hóa đơn đủ điều kiện, thì đến giờ bạn vẫn đang khấu trừ 80 phần trăm của số thuế đầu vào lẽ ra bạn được khấu trừ. Từ 1 tháng 10 năm 2026, con số đó thành 70 phần trăm, rồi 50 phần trăm cho các khoản mua đến 30 tháng 9 năm 2030, rồi 30 phần trăm đến 30 tháng 9 năm 2031, rồi không còn gì. Đây là một khoản tăng chi phí tự đến, không cần bạn làm gì và không ai báo trước, và nó lớn đúng theo tỷ lệ phần mua vào của bạn đang nằm ở các nhà cung cấp chưa đăng ký. Nếu bạn chưa bao giờ đo tỷ lệ đó, hãy đo ngay bây giờ.
Với người làm gia công phần mềm hay dịch thuật, tỷ lệ này thường nhỏ, vì chi phí đầu vào chủ yếu là chính bạn. Với người chạy xe tải nhẹ hoặc làm thương mại nhỏ thì không chắc như vậy: xăng dầu, sửa xe, kho bãi, gia công ngoài, những khoản mua từ các cơ sở nhỏ vẫn đang chọn ở lại diện miễn thuế. Một buổi tối ngồi phân loại sổ mua vào theo hai nhóm có đăng ký và không đăng ký sẽ cho bạn biết bước từ 80 xuống 70 là sai số làm tròn hay là một khoản trong ngân sách.
Rồi còn mức trần. Biện pháp chuyển tiếp này không áp dụng cho phần vượt một mức tiền hằng năm, và mức đó tụt từ 1 tỷ yen xuống 100 triệu yen. Với đa số người đọc bài này thì đó là chuyện lý thuyết, nhưng một lần cắt mười lần biến một quy định bạn đã bỏ qua rất đúng thành một quy định bạn buộc phải tính lại.
Đường vào chế độ tính thuế đơn giản
Chế độ tính thuế đơn giản áp dụng được khi doanh thu chịu thuế của kỳ cơ sở từ 50 triệu yen trở xuống. Bình thường, tờ khai chọn chế độ này phải nộp trước ngày đầu tiên của kỳ tính thuế mà nó sẽ áp dụng, trừ kỳ tính thuế mà bạn bắt đầu kinh doanh, khi đó bạn được nộp ngay trong kỳ ấy. Một khi đã chọn, nó trói bạn hai năm.
Đi kèm đợt sửa đổi có một con đường vào mang tính chuyển tiếp. Khi bạn đã áp dụng đặc lệ hai phần mười hoặc ba phần mười cho một kỳ tính thuế, bạn được nộp tờ khai chọn chế độ tính thuế đơn giản cho tới hạn nộp quyết toán của kỳ tính thuế kế tiếp, và nó áp dụng từ chính kỳ kế tiếp đó. Quy định này chạy từ ngày 30 tháng 9 năm 2026 trở đi. Nghĩa là bạn không phải quyết định trong bóng tối trước khi kỳ tính thuế bắt đầu; bạn được quyết khi đã có số liệu của kỳ đó trước mặt.
Nhưng điều đó cũng có nghĩa là hạn nộp quyết toán của chính bạn quyết định bạn còn lựa chọn hay không. Hạn đó là hạn của riêng bạn, và với công ty thì nó phụ thuộc vào ngày kết thúc năm tài chính. Hãy tra ra hạn của chính mình rồi ghi vào lịch, vì đây là mốc quyết định bạn còn con đường chuyển tiếp đó hay không.
Bản thân phương pháp này thay số thuế đầu vào thực tế của bạn bằng một tỷ lệ giả định trên số thuế đầu ra, và tỷ lệ đó do ngành nghề quyết định. Phiên bản lỏng lẻo của bảng ngành nghề này đang lưu hành bằng tiếng Anh lẫn tiếng Việt sai theo cách làm bạn mất tiền.
| Ngành | Tỷ lệ khấu trừ giả định | Nội dung |
|---|---|---|
| Thứ nhất | 90 phần trăm | Bán buôn |
| Thứ hai | 80 phần trăm | Bán lẻ; nông lâm ngư nghiệp trong phần chuyển nhượng thực phẩm và đồ uống |
| Thứ ba | 70 phần trăm | Nông lâm ngư nghiệp ngoài phần chuyển nhượng thực phẩm và đồ uống; khai khoáng; xây dựng; chế tạo; điện, gas, cung cấp nhiệt và nước |
| Thứ tư | 60 phần trăm | Mọi thứ không rơi vào chỗ khác, trong đó có nhà hàng và dịch vụ ăn uống |
| Thứ năm | 50 phần trăm | Vận tải và thông tin liên lạc; tài chính và bảo hiểm; dịch vụ ngoài dịch vụ ăn uống |
| Thứ sáu | 40 phần trăm | Bất động sản |
Hãy nhìn kỹ chỗ ngành dịch vụ nằm. Một người dịch thuật, phiên dịch, lập trình, thiết kế hay tư vấn tự do thuộc ngành thứ năm với tỷ lệ 50 phần trăm, không phải ngành thứ sáu với 40 phần trăm. Nhà hàng là ngành thứ tư với 60 phần trăm. Bốn mươi phần trăm là bất động sản.
Sự nhầm lẫn này không vô hại. Nếu bạn đang tự ước lượng số thuế phải nộp của mình bằng con số 40 phần trăm trong khi đúng ra là 50, bạn đang đánh giá quá cao số tiền phải nộp và có thể vì thế mà chọn sai chế độ. Nếu bạn ước lượng ngược lại, bạn sẽ hụt tiền vào đúng lúc phải nộp. Và với người chạy xe tải nhẹ, hãy chú ý dòng thứ năm một lần nữa: vận tải nằm ở đó, cũng 50 phần trăm.
Nếu bạn là doanh nghiệp nước ngoài
Mục này không xuất hiện trong tài liệu hướng dẫn tiếng Nhật viết cho chủ doanh nghiệp người Nhật, vì nó không áp dụng cho họ. Có bốn quy định nhắm riêng vào doanh nghiệp nước ngoài, và cả bốn đều làm tình thế khó hơn. Với phần lớn hộ kinh doanh cá thể người Việt đang sống và làm việc tại Nhật, mục này không phải mục của bạn, nên bài giữ nó ngắn — nhưng hãy đọc đoạn cảnh báo ở cuối mục dù bạn là ai.
Thứ nhất, về phép thử theo kỳ đặc định. Nếu doanh thu chịu thuế trong kỳ đặc định vượt 10 triệu yen thì bạn trở thành doanh nghiệp chịu thuế, và bình thường bạn được thay con số doanh thu chịu thuế bằng số tiền lương đã trả khi làm phép thử đó. Từ 1 tháng 10 năm 2024 (Reiwa 6), doanh nghiệp nước ngoài không được dùng cách thay thế này. Mọi câu nói rằng phép thử theo kỳ đặc định lúc nào cũng chạy được bằng tiền lương đều là câu nói thiếu điều kiện, và không đúng với bạn.
Thứ hai, và đây là quy định cắn mạnh nhất ngay lúc này: một doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở thường trú không được dùng đặc lệ hai phần mười, đối với các kỳ tính thuế bắt đầu từ 1 tháng 10 năm 2024 trở đi. Không phải một phiên bản rút gọn. Là không có gì cả.
Thứ ba, về công ty mới thành lập. Một công ty có vốn điều lệ từ 10 triệu yen trở lên vào đầu năm tài chính không có kỳ cơ sở thì là doanh nghiệp chịu thuế ngay từ kỳ đầu tiên. Dưới ngưỡng đó, các quy định về công ty mới thành lập đặc định vẫn có thể bắt được bạn, và từ 1 tháng 10 năm 2024 có thêm một vế nữa nhắm vào công ty con tại Nhật của một tập đoàn nước ngoài, dựa trên tổng doanh thu vượt 5 tỷ yen kể cả phần phát sinh ngoài Nhật.
Thứ tư là chuyện thủ tục. Việc đăng ký làm đơn vị phát hành hóa đơn đủ điều kiện đi theo một quy trình riêng dành cho doanh nghiệp nước ngoài, theo mẫu số D1-65, nên nếu bạn đi theo quy trình trong nước thông thường thì bạn mất mấy tuần mà bạn không có để mất.
Toàn bộ mục này xoay quanh hai câu hỏi mà bạn không tự trả lời được: bạn có phải doanh nghiệp nước ngoài theo nghĩa của các quy định này hay không, và bạn có cơ sở thường trú (kokyuteki shisetsu) tại Nhật hay không. Đây là hai điểm bị tranh cãi nhiều nhất đối với doanh nghiệp do người nước ngoài sở hữu tại Nhật, chúng tương tác với vị thế của bạn theo hiệp định thuế, và cùng một bộ sự việc có thể bị nhìn nhận khác nhau tùy cách và nơi công việc thật sự được thực hiện. Nếu bất kỳ phần nào của hoạt động, của bộ máy điều hành hay của doanh thu của bạn nằm ngoài Nhật Bản, đây chính là điểm bạn phải gặp kế toán thuế, và gặp trước ngày 30 tháng 9 chứ không phải sau.
Bạn có phải doanh nghiệp chịu thuế hay không
Phép thử ngưỡng có hai vế và người ta chỉ nhớ vế đầu. Kỳ cơ sở là năm trước nữa đối với hộ kinh doanh cá thể, và về nguyên tắc là năm tài chính trước nữa đối với công ty; doanh thu chịu thuế ở đó từ 10 triệu yen trở xuống thì về nguyên tắc bạn được miễn. Kỳ đặc định là nửa đầu năm trước đối với hộ kinh doanh cá thể, tức từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 30 tháng 6, và thông thường là sáu tháng kể từ đầu năm tài chính trước đối với công ty; doanh thu chịu thuế ở đó vượt 10 triệu yen thì bạn là doanh nghiệp chịu thuế, bất kể kỳ cơ sở nói gì.
Với một người vừa mở hộ kinh doanh cá thể và công việc chạy tốt hơn dự tính, vế thứ hai là vế bất ngờ. Bạn có thể trở thành doanh nghiệp chịu thuế sớm hơn hẳn so với hình dung dựa trên quy tắc năm trước nữa, chỉ vì nửa đầu của năm ngoái đã vượt ngưỡng.
Cũng vì vậy mà ý niệm được lặp đi lặp lại rằng một công ty có vốn dưới 10 triệu yen thì nhất định được miễn trong hai kỳ đầu là ý niệm không an toàn. Kỳ đặc định có thể bắt được bạn, các quy định về công ty mới thành lập đặc định có thể bắt được bạn, và một doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở thường trú thì mất luôn phần giảm nhẹ mà một doanh nghiệp trong nước vẫn có.
Việc chủ động chọn làm doanh nghiệp chịu thuế trong khi bạn không bắt buộc phải thế là một chuyện khác. Tờ khai chọn được nộp trước ngày đầu tiên của kỳ tính thuế, hoặc, với người mới bắt đầu kinh doanh, trước ngày cuối cùng của kỳ đó. Nó khóa bạn lại: bạn không quay về diện miễn thuế được trong hai năm.
Đăng ký, và bản thân con số đăng ký
Số đăng ký là chữ T đi kèm mã số pháp nhân 13 chữ số nếu bạn có, và chữ T đi kèm một dãy 13 chữ số nếu bạn không có. Hộ kinh doanh cá thể thuộc vế thứ hai. Đăng ký có hiệu lực từ ngày đăng ký, không phải từ ngày bạn nhận được thông báo.
Với doanh nghiệp đang được miễn thuế có một đặc lệ về thời điểm, chạy từ 1 tháng 10 năm 2023 đến 30 tháng 9 năm 2029 (Reiwa 11): trong một kỳ tính thuế có chứa một ngày nằm trong khoảng đó, bạn được ghi một ngày mong muốn đăng ký cách ngày nộp từ 15 ngày trở lên, và bạn được đăng ký, đồng thời thành doanh nghiệp chịu thuế, kể từ ngày đó, mà không cần nộp riêng tờ khai chọn làm doanh nghiệp chịu thuế. Đó là thứ hai trong hai thứ mà mốc 2029 thật sự nói tới. Người mới bắt đầu kinh doanh thì nộp trước ngày cuối cùng của kỳ tính thuế mà mình bắt đầu, ghi rõ là muốn được đăng ký từ ngày đầu tiên của kỳ đó.
Hóa đơn đủ điều kiện phải có những gì
Sáu mục. Tên của đơn vị phát hành cùng với số đăng ký của họ; ngày tháng của giao dịch; nội dung giao dịch, kèm ghi chú khi mặt hàng thuộc diện thuế suất giảm; số tiền đối giá tách theo từng thuế suất cùng với thuế suất áp dụng; số thuế tiêu thụ tách theo từng thuế suất; và tên của đơn vị nhận chứng từ.
Hóa đơn đủ điều kiện giản lược, loại mà cửa hàng hay quán ăn phát qua quầy, có năm mục: không cần tên người nhận, và mục thứ năm có thể là số thuế tiêu thụ hoặc thuế suất áp dụng, không cần cả hai. Ở phía nhận, sổ sách của bạn phải ghi bốn thứ cho mỗi khoản mua vào: tên đối tác, ngày tháng, nội dung hàng hóa hoặc dịch vụ, và số tiền đã trả.
Đặc lệ số tiền nhỏ, thứ sống sót đến năm 2029
Nếu doanh thu chịu thuế trong kỳ cơ sở của bạn từ 100 triệu yen trở xuống, hoặc doanh thu chịu thuế trong kỳ đặc định từ 50 triệu yen trở xuống, thì với các khoản mua thực hiện trong khoảng từ 1 tháng 10 năm 2023 đến 30 tháng 9 năm 2029, bạn được khấu trừ thuế đầu vào chỉ dựa trên sổ sách khi khoản mua dưới 10.000 yen đã bao gồm thuế. Không cần hóa đơn đủ điều kiện. Đợt sửa đổi không đụng tới quy định này.
Với hộ kinh doanh cá thể, hai ngưỡng kia gần như không bao giờ là vấn đề, nên quy định này thực tế là của bạn. Điều đáng học thuộc là đơn vị xét, vì đây là chỗ người ta hay tự làm khó mình.
Phép xét được làm trên một giao dịch, tính cả thuế. Không phải trên từng món hàng trong một giao dịch, và không phải trên một hóa đơn gộp cả tháng. Ba khoản mua 9.000 yen được ghi chung vào một bảng kê tháng 27.000 yen là ba giao dịch, mỗi giao dịch dưới ngưỡng, chứ không phải một giao dịch vượt ngưỡng. Ngược lại, một giao dịch 12.000 yen gồm hai món mỗi món 6.000 yen là một giao dịch vượt ngưỡng, chứ không phải hai giao dịch dưới ngưỡng.
Bản thân hồ sơ lưu trữ
Dữ liệu giao dịch điện tử phải được lưu bằng phương thức điện tử. Khi một hóa đơn đến dưới dạng tệp PDF qua email, việc in ra và cất tờ giấy vào cặp không tự nó là tuân thủ.
Yêu cầu gồm ba phần: một biện pháp chống sửa đổi, có thể là dấu thời gian, một hệ thống lưu lại lịch sử sửa và xóa, hoặc một quy chế xử lý nội bộ bằng văn bản; thiết bị hiển thị và in ấn sẵn sàng; và chức năng tìm kiếm theo ngày, số tiền và đối tác, theo khoảng, và theo tổ hợp từ hai tiêu chí trở lên. Yêu cầu tìm kiếm được bỏ khi doanh thu của kỳ cơ sở tương ứng với kỳ được xét từ 50 triệu yen trở xuống — năm trước nữa với hộ kinh doanh cá thể, năm tài chính trước nữa với công ty — và bạn đáp ứng được yêu cầu tải dữ liệu xuống, hoặc khi bạn xuất trình được bản in đã sắp xếp theo ngày giao dịch và theo đối tác.
Với hộ kinh doanh cá thể làm việc một mình, ba yêu cầu trên nghe đáng sợ hơn thực tế. Quy chế xử lý nội bộ bằng văn bản là con đường không tốn tiền cho phần chống sửa đổi, và ngưỡng 50 triệu yen thường đã cắt bỏ phần tìm kiếm cho bạn. Cái không cắt bỏ được là nghĩa vụ lưu dữ liệu ở dạng điện tử ngay từ đầu.
Còn có một biện pháp giảm nhẹ, và tình trạng pháp lý của nó đáng được nói thẳng vì thông tin sai về nó rất dai dẳng: đây là biện pháp vĩnh viễn, không phải tạm thời. Nó áp dụng cho các giao dịch điện tử từ ngày 1 tháng 1 năm 2024 trở đi, đòi hỏi trưởng cơ quan thuế phụ trách chấp nhận rằng có lý do chính đáng, và đòi hỏi bạn đáp ứng được cả yêu cầu tải dữ liệu xuống lẫn yêu cầu xuất trình hoặc nộp bản in. Không cần thông báo trước. Đây là một chế độ khác với biện pháp châm chước có thời hạn từng chạy trong năm 2022 và 2023.
Từ những nguồn mà bài này dựng lên, chúng tôi không xác định được liệu thiếu nhân lực hay khó khăn dòng tiền có được tính là lý do chính đáng cho biện pháp giảm nhẹ đó hay không, và chúng tôi sẽ không khẳng định theo hướng nào cả. Đây là việc do trưởng cơ quan thuế phụ trách quyết định, tức là câu hỏi dành cho kế toán thuế của bạn và cho chi cục thuế, chứ không dành cho một trang web.
Một hạn chót bị trích dẫn sai khắp nơi
Có một điểm cần đính chính, và nó nhắm đúng vào hộ kinh doanh cá thể đang làm giấy tờ trong cùng sáu tuần này.
Tờ khai báo bắt đầu kinh doanh phải được nộp cho tới hạn nộp quyết toán thuế thu nhập của năm chứa ngày xảy ra sự việc liên quan. Đó là điều Luật Thuế thu nhập quy định và là điều Tổng cục Thuế Quốc gia viết. Câu "trong vòng một tháng kể từ ngày khai trương" đang được lặp lại ở khắp nơi không khớp với quy định hiện hành.
Nếu bạn đã mở hộ kinh doanh cá thể vài tháng trước và đến giờ mới biết mình chưa nộp tờ khai đó, hãy thở ra. Bạn nhiều khả năng không muộn. Nhưng đừng biến điều đó thành lý do để hoãn, vì có một tờ khác đi kèm và tờ đó thì siết chặt hơn hẳn.
Đơn xin phê duyệt khai thuế tờ xanh (aoiro shinkoku) có hạn riêng: theo nguyên tắc chung là ngày 15 tháng 3 của năm đó, hoặc trong vòng hai tháng kể từ khi bắt đầu nếu bạn khởi sự vào hoặc sau ngày 16 tháng 1. Hãy đọc kỹ cách viết đó, vì một công việc bắt đầu trong khoảng từ ngày 1 đến ngày 15 tháng 1 nằm ngoài quy tắc hai tháng và rơi trở lại mốc ngày 15 tháng 3. Vì đơn này mới là tờ có răng, việc nộp cả hai tờ ngay khi bắt đầu vẫn là cách làm hợp lý.
Và vì khai thuế tờ xanh là thứ quyết định khoản khấu trừ đặc biệt của bạn, hãy nắm luôn cấu trúc của khoản khấu trừ đó ngay bây giờ, trước khi năm khép lại. Mức 550.000 yen đòi hỏi bạn có hoạt động kinh doanh phát sinh thu nhập bất động sản hoặc thu nhập kinh doanh, ghi chép theo nguyên tắc kế toán chính quy — thông thường là ghi sổ kép — và nộp đúng hạn tờ khai quyết toán có kèm bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh và bảng chi tiết, có ghi rõ số tiền khấu trừ. Để lên 650.000 yen, bạn cần thêm đúng một điều kiện nữa, và chọn một trong hai: hoặc lưu trữ điện tử sổ nhật ký chung và sổ cái tổng hợp, hoặc nộp tờ khai cùng các báo cáo tài chính qua e-Tax trong hạn. Ai không đạt các điều kiện của mức 550.000 yen thì ở mức 100.000 yen.
Làm gì với sáu tuần
Trước hết, hãy xác định xem bạn có đang dùng đặc lệ hai phần mười hay không. Vì nó không cần đăng ký trước, có người dùng nó mà không hề ý thức mình đã chọn, và có người tin rằng mình đang dùng trong khi không phải. Hãy mở tờ khai quyết toán gần nhất ra và xem số thuế đã được tính bằng cách nào.
Sau đó, xác định bạn đứng ở phía nào của lằn ranh giữa hộ kinh doanh cá thể và công ty, vì đó là thứ quyết định bạn có biện pháp kế nhiệm hay không. Với đa số người đọc bài này, câu trả lời là bạn có, và điều đó đổi hoàn toàn nhịp độ của sáu tuần: bạn không phải quyết trong tháng Chín, bạn phải chuẩn bị cho hai năm tới.
Rồi đo tỷ lệ phần mua vào của bạn đến từ các nhà cung cấp chưa đăng ký, vì con số đó quyết định bước từ 80 xuống 70 phần trăm là sai số làm tròn hay là một khoản ngân sách.
Rồi viết ra hai mốc thời gian thay vì cố nhớ chúng: hạn nộp quyết toán của kỳ tính thuế kế tiếp của bạn, tức giới hạn ngoài cùng của con đường chuyển tiếp vào chế độ tính thuế đơn giản, và ngày 30 tháng 9 năm 2029, khi đặc lệ số tiền nhỏ và đặc lệ đăng ký cùng kết thúc.
Nếu tư cách lưu trú của bạn là kinh doanh quản lý, thì phía xuất nhập cảnh đang chạy song song với bộ mốc thời gian và giai đoạn chuyển tiếp riêng của nó, được trình bày trong bài về tư cách kinh doanh quản lý và biện pháp chuyển tiếp năm 2028. Hai hệ thống không nói chuyện với nhau, nhưng phía xuất nhập cảnh có nhìn vào việc nghĩa vụ thuế đã được thực hiện đầy đủ hay chưa. Phần thủ tục ngân hàng đi kèm nếu bạn đi theo hướng pháp nhân nằm trong bài về tài khoản ngân hàng doanh nghiệp tại Nhật.
Chỗ một bài viết dừng lại và một kế toán thuế bắt đầu
Một phần nội dung ở trên là thông tin đã chốt mà một người đọc cẩn thận có thể tự hành động: tên và hạn nộp của các tờ khai, sáu mục của hóa đơn đủ điều kiện, bảng tỷ lệ khấu trừ giả định. Những thứ sau đây không thuộc loại câu hỏi đó, và nếu có mục nào mô tả đúng hoàn cảnh của bạn thì sáu tuần này nên bao gồm một cuộc hẹn chứ không phải đọc thêm.
Cấu trúc vốn khi thành lập: ngưỡng 10 triệu yen, và việc được lập ra theo hình thức mà hơn một nửa cổ phần do người khác nắm. Việc bạn có cơ sở thường trú hay không và có phải doanh nghiệp nước ngoài hay không — điểm khó gặp thường xuyên nhất với doanh nghiệp do người nước ngoài sở hữu tại Nhật, và là điểm quyết định liệu một nửa số biện pháp nói trên có dùng được cho bạn hay không. Việc chọn cách xử lý bắc qua ranh giới tháng 10 năm 2026: chuỗi từ hai phần mười sang ba phần mười sang chế độ đơn giản sang chế độ thông thường, thời điểm nộp từng tờ khai, và ràng buộc hai năm. Việc chọn và khai báo phương pháp quy đổi cuối kỳ cho tài sản bằng ngoại tệ, nơi hạn chót là hạn nộp quyết toán của năm tài chính mua tài sản, mà với một công ty mới nghĩa là kỳ đầu tiên và không có kỳ nào khác. Tài sản cố định thuộc diện điều chỉnh và tài sản đặc định giá trị cao sau khi đã chọn làm doanh nghiệp chịu thuế hoặc đã chọn chế độ tính thuế đơn giản. Thiết kế thù lao cho thành viên ban điều hành, gồm cả hạn hai tháng gắn với tờ khai thù lao xác định trước. Hiệp định thuế, khấu trừ thuế đã nộp ở nước ngoài, giá chuyển nhượng và các quy định chống thiên đường thuế. Thuế pháp nhân đặc biệt cho quốc phòng, một sắc thuế mới. Và việc có tồn tại lý do chính đáng cho biện pháp giảm nhẹ của Luật lưu trữ sổ sách điện tử hay không, điều do trưởng cơ quan thuế phụ trách xác định chứ không phải bạn.
Chín mục, và mục thứ hai cùng mục thứ ba trong đó áp dụng cho phần lớn người đang đọc trang này.
FAQ
Đặc lệ hai phần mười có được gia hạn không?
Không. Nó bao trùm các kỳ tính thuế có chứa một ngày trong khoảng 1 tháng 10 năm 2023 đến 30 tháng 9 năm 2026. Mốc 30 tháng 9 năm 2029 mà bạn có thể đã thấy gắn vào nó thật ra thuộc về hai biện pháp khác: đặc lệ số tiền nhỏ cho các khoản mua dưới 10.000 yen đã gồm thuế, và đặc lệ cho phép một doanh nghiệp đang được miễn thuế đăng ký làm đơn vị phát hành hóa đơn ngay giữa kỳ tính thuế.
Tôi là hộ kinh doanh cá thể làm gia công phần mềm. Tôi có được dùng đặc lệ ba phần mười không?
Đặc lệ ba phần mười được lập ra đúng cho hộ kinh doanh cá thể, áp dụng cho thu nhập năm 2027 và năm 2028 (Reiwa 9 và Reiwa 10), và theo đó số phải nộp trở thành ba phần mười của số thuế tiêu thụ tính trên số tiền cơ sở tính thuế. Việc bạn có đủ điều kiện hay không vẫn còn phụ thuộc vào những điều kiện khác của chính bạn, mà mục nói về các trường hợp không dùng được đặc lệ hai phần mười đã liệt kê ra một phần. Nhưng điểm khác biệt lớn thì rõ: hình thức hộ kinh doanh cá thể của bạn là thứ khiến biện pháp kế nhiệm này tồn tại cho bạn, còn một công ty thì không có nó.
Tôi đang điều hành một công ty nhỏ. Tôi dùng đặc lệ ba phần mười được không?
Không. Nó chỉ dành cho hộ kinh doanh cá thể, và chỉ cho thu nhập năm 2027 và năm 2028. Công ty thay vào đó có lựa chọn thông thường giữa chế độ tính thuế thông thường và chế độ tính thuế đơn giản, cộng thêm con đường chuyển tiếp cho phép nộp tờ khai chọn chế độ tính thuế đơn giản cho tới hạn nộp quyết toán của kỳ tính thuế kế tiếp kỳ đã áp dụng đặc lệ hai phần mười hoặc ba phần mười.
Tôi là người Việt đang điều hành một công ty tại Nhật. Mục về doanh nghiệp nước ngoài có áp dụng cho tôi không?
Chúng tôi không nói được, và không bài viết nào nói được. Việc bạn có rơi vào nhóm đó hay không, và việc bạn có cơ sở thường trú tại Nhật hay không, không do quốc tịch của bạn quyết định và không phải câu hỏi tự đánh giá. Thứ chúng tôi nói được là cái gì treo lên đó: từ 1 tháng 10 năm 2024, cách thay thế bằng tiền lương trong phép thử theo kỳ đặc định không dùng được cho doanh nghiệp nước ngoài, và một doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở thường trú thì hoàn toàn không dùng được đặc lệ hai phần mười đối với các kỳ tính thuế bắt đầu từ ngày đó trở đi.
Nhà cung cấp của tôi chưa bao giờ đăng ký. Khoản khấu trừ của tôi sẽ ra sao?
Đến giờ bạn vẫn đang khấu trừ 80 phần trăm của số thuế đầu vào lẽ ra bạn được khấu trừ. Từ 1 tháng 10 năm 2026, con số đó là 70 phần trăm cho các khoản mua đến 30 tháng 9 năm 2028, rồi 50 phần trăm đến 30 tháng 9 năm 2030, rồi 30 phần trăm đến 30 tháng 9 năm 2031, rồi không còn gì. Biện pháp chuyển tiếp này cũng không áp dụng cho phần vượt một mức tiền hằng năm, và mức trần đó tụt từ 1 tỷ yen xuống 100 triệu yen theo đợt sửa đổi.
Tôi làm dịch thuật và phiên dịch tự do. Tôi thuộc ngành nào trong chế độ tính thuế đơn giản?
Dịch vụ ngoài dịch vụ ăn uống là ngành thứ năm, với tỷ lệ khấu trừ đầu vào giả định 50 phần trăm. Con số 40 phần trăm hay bị gán lỏng lẻo cho ngành dịch vụ trong các bản tóm tắt thật ra là ngành thứ sáu, tức bất động sản; nhà hàng là ngành thứ tư với 60 phần trăm; vận tải cũng nằm ở ngành thứ năm với 50 phần trăm, nên người chạy xe tải nhẹ đọc cùng dòng với bạn. Chế độ này dùng được khi doanh thu chịu thuế của kỳ cơ sở từ 50 triệu yen trở xuống, và nó trói bạn hai năm.
Đặc lệ 10.000 yen có sống qua tháng 10 năm 2026 không?
Có, không bị ảnh hưởng, chạy đến 30 tháng 9 năm 2029. Nó dùng được khi doanh thu chịu thuế của kỳ cơ sở từ 100 triệu yen trở xuống, hoặc doanh thu chịu thuế của kỳ đặc định từ 50 triệu yen trở xuống, và nó cho phép bạn khấu trừ chỉ dựa trên sổ sách với các khoản mua dưới 10.000 yen đã gồm thuế. Ngưỡng này áp cho một giao dịch, không áp cho từng món hàng bên trong một giao dịch và không áp cho hóa đơn gộp cả tháng.
Tôi vừa mở hộ kinh doanh cá thể vài tháng trước và chưa nộp tờ khai bắt đầu kinh doanh. Tôi muộn rồi phải không?
Nhiều khả năng là chưa. Tờ khai báo bắt đầu kinh doanh phải nộp cho tới hạn nộp quyết toán thuế thu nhập của năm chứa ngày xảy ra sự việc liên quan; câu "trong vòng một tháng kể từ ngày khai trương" không khớp với quy định hiện hành. Thứ bạn nên kiểm tra ngay là tờ còn lại: đơn xin phê duyệt khai thuế tờ xanh có hạn riêng và chặt hơn nhiều, theo nguyên tắc chung là ngày 15 tháng 3 của năm đó, hoặc trong vòng hai tháng kể từ khi bắt đầu nếu bạn khởi sự vào hoặc sau ngày 16 tháng 1. Người khởi sự trong khoảng từ ngày 1 đến ngày 15 tháng 1 nằm ngoài quy tắc hai tháng và quay về mốc 15 tháng 3.
Tôi in hóa đơn PDF ra rồi cất giấy có được không?
Không được, nếu đó là bản lưu duy nhất của bạn. Dữ liệu giao dịch điện tử phải được lưu bằng phương thức điện tử, kèm biện pháp chống sửa đổi, thiết bị hiển thị và in ấn, và chức năng tìm kiếm theo ngày, số tiền và đối tác. Yêu cầu tìm kiếm được bỏ khi doanh thu của kỳ cơ sở từ 50 triệu yen trở xuống và bạn đáp ứng được yêu cầu tải dữ liệu xuống. Biện pháp giảm nhẹ đòi hỏi trưởng cơ quan thuế phụ trách chấp nhận rằng có lý do chính đáng là biện pháp vĩnh viễn, không phải tạm thời; còn một khó khăn cụ thể có được tính hay không thì chúng tôi không xác minh được.
Khấu trừ khai thuế tờ xanh có phải là 650.000 yen nếu tôi ghi sổ kép và nộp đúng hạn không?
Không, tổ hợp đó cho 550.000 yen. Để lên 650.000 yen bạn cần thêm một điều nữa: hoặc lưu trữ điện tử sổ nhật ký chung và sổ cái tổng hợp, hoặc nộp tờ khai cùng các báo cáo tài chính qua e-Tax trong hạn. Các điều kiện của mức 550.000 yen là có hoạt động kinh doanh phát sinh thu nhập bất động sản hoặc thu nhập kinh doanh, ghi chép theo nguyên tắc kế toán chính quy, và đính kèm bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh cùng bảng chi tiết vào tờ khai nộp đúng hạn có ghi rõ số tiền khấu trừ. Ai không đạt các điều kiện đó thì ở mức 100.000 yen.
Sáu mục, năm mục, bốn mục — trên mọi chứng từ, suốt cả năm
Gần như mọi thứ ở trên cuối cùng đều rơi vào giấy tờ chứ không phải phán đoán. Sáu mục bắt buộc trên mỗi tekikaku seikyusho bạn phát hành, năm mục trên bản rút gọn đưa qua quầy, bốn mục ghi vào sổ cho mỗi khoản mua vào, và dữ liệu giao dịch điện tử phải lưu ở dạng điện tử chứ không phải in ra rồi cất vào cặp. Làm thủ công toàn bộ chỗ đó qua một năm chứng từ là nơi phần lớn rủi ro nằm. Misoca, của Yayoi, là dịch vụ lập hoá đơn trên đám mây; trang chính thức của họ ghi rằng dịch vụ này phát hành và lưu trữ tekikaku seikyusho, và rằng chứng từ tạo trong đó được lưu điện tử theo dạng đáp ứng yêu cầu của Luật lưu trữ sổ sách điện tử. Có gói miễn phí cho mười hoá đơn mỗi tháng, còn báo giá, phiếu giao hàng và biên nhận thì không giới hạn. Trang web bằng tiếng Nhật.
